Sigara ve Tütün Bağımlılığı

Sigara nedir?

 

Kıyılmış tütünün çok ince kağıda silindir biçiminde sarılmış halidir. Önceleri tiryakilerin elle sardıkları sigara, sonraları makinelerle yapılmaya başlandı. 1861 ve 1875 yıllarında ilk sigara makineleri meydana getirildi. Decoufl6 adlı bir Fransız, 1880’de yaptığı bir sigara makinesini Fransız Rejisi’ne kabul ettirdi. Önceleri dakikada 600 – 800 sigara sarabilecek kapasitede olan bu makineler bugün dakikada 1.300- 1.600 sigara verirler.

Kıyılmış tütünlerin tütün yapraklarına sarılmış şekline «sigarillo», üst üste sarılmış tütün yapraklarından yapılmış sigaralara da «puro» adı verilir. Sigaralar 10, 20, 50 tanesi bir arada paketlenmiş halde satışa çıkarılır. Paketleme işi de makinelerle yapılır. İlk paket makineleri 1905’te Fransa’da icat edildi. Bugün dakikada 120 paket veren makineler kullanılmaktadır.

Sigaranın ortaya çıkması tütünün çeşitli şekillerde içilmesinden sonra olmuştur. Önceleri tütünün sebze yapraklarına sarılmasıyla yapılan sigara, Fransa’da Seville dilencilerinin izmaritlerin tütününü kağıtlara sararak içmesiyle yeni bir şekil almıştır. İnce özel kağıtlar imal edildikten sonra, tütün elle bu kağıtlara sarılmaya başlandı. Sigarayı elle sarmak zor olduğu için zamanla sigara makinası üzerinde çalışmalar olmuş, 1861 ve 1875 yıllarında sigara imal eden makinalar yapılmıştır. Daha sonra fabrikalar kurulmuştur. Sigaranın kalitesini arttırmak yönünden paketleme ve filitreleme usullerinde yenilikler getirilmiştir.

Sigara içilip içilmemesi Avrupa, Amerika ve bütün memleketlerde, çeşitli açılardan ele alınarak incelenmektedir. Amerika’da sigara içenlerin çoğunluğunun orta tabaka altındaki şahıslar olduğu istatistik kayıtlarla tespit edilmiştir. Amerika ve Avrupa şehirlerinde otobüs, tren ve uçaklarda sigara içenlerle içmeyenler ayrı yerlerde oturmakta, bunu sağlamak için kolay görülebilecek yerlere ikaz yazıları ve resimleri konulmaktadır. Sigara sarfiyatını azaltmak için ekonomik, eğitim ve sınırlama şeklinde tedbirler alınmaktadır.

Tütünü ilk kullananlar Amerika yerlileridir. Bu kıtanın keşfinden sonra Avrupa’ya getirilen tütün, zamanla büyük ticari değer kazandı. Türkiye’de tütünün kullanılmaya başlanması 1605 yılına rastlar. Önceleri tütün içilmesi önlenmek istenmiş, hatta Padişah Murat IV, tütün kullananlara ölüm cezası bile vermiştir. Ama tütün tiryakiliğinin önü alınamamıştır. Aksine kuvvetli bir alışkanlık meydana getirdiği için de çabucak ve geniş ölçüde yayılmıştır.

Sigaranın zararlı maddesi «nikotin» dir. Nikotin çok zehirli bir alkoloittir. Ağız yoluyla bir defada alınacak 1-2 santigram nikotin insanı hemen öldürür. Tütündeki nikotin çok yüksek olduğu halde zehirlememesinin sebebi büyük kısmının parçalanması ve dumana geçmemesidir. Sürekli sigara içenlerde zamanla birçok organik bozukluklar meydana gelir. Kalp çarpıntısı, astım, damar sertliği, tansiyon yükselmesi, göz bozuklukları, baş ağrıları, uykusuzluk, sinirlilik, sindirim sistemi bozuklukları ve kanser bunlardan başlıcalarıdır.

Sigara içindeki nikotin’in bağlandığı doğuştan vücutta olan nikotinik reseptörler sigara içildikçe artar ve zamanla bunları rahatlatmak için içilen miktarda artmaya başlar. Sigara bırakılınca bu reseptörler rahatsız olur ve bir süre yoksunluk sendromu belirtileri görülür. Ancak zaman ile bu reseptörlerin sayısı azalmaya başlar ve yoksunluk sendromu belirtileri azalır. Sigara dumanı ağız yoluyla akciğere çekilirken nikotin az da olsa ağızdan ve dilden kana karışmaya başlar. Büyük bir kısmı akcigerde bronşlardan ve broncuklardan kana karışır.

Aksondan aksona elektirik yoluyla geçen uyartı, aksondan dentrite kimyasal paketcikler yoluyla geçer. Beyne kadar gelen nikotin bu geçişte bir kimyasal paket olarak geçer ve dentritte uyartıya sebep olur. Bu uyartı sayesinde beyin keyif verici hormonlar üretme emrini verir. Bu sayede sigara keyif vermeye başlar. Aynı keyfi bir daha tatmak isteyen beyin “sigara iç” emrini verir. İnsan emri her yerine getirişinde bağımlılık artar. Artık bir tiryaki olmuşsunuzdur. Sigara’nın kullanan kişiye ve çevresine verdiği zarar bir çok kanıtla sabittir. Ancak fiziksel bağımlılık bırakmayı zorlaştırır. Yardımcı yöntemler olsa da en etkili bırakma yöntemi kişinin birden bire iradesi ile sigarayı terk etmesidir.

Sigara Üretimi

Toplandıktan sonra kurutulan tütünler, üç sene kadar depolarda kendi haline bırakılır. Sonra sigara fabrikalarında tütün tozundan arıtılarak özel nemlendirme odalarında işleme tabi tutulur. Seri halde nemlendirme ve kurutma devam eder. Daha sonra tamburlar içinde döndürülerek yapılacak sigaranın türüne göre, çeşitli kalitedeki tütünler harmanlanır. Bu karışık tütün tekrar özel nemlendirme odalarında bekletilir. Bu tütün döner bıçaklarla çok ince bir şekilde kıyılır. Kıyıldıktan birkaç gün sonra, silindir tüp haline getirilmiş kağıtlar içine otomatik olarak doldurulur.

İki sigara önce filitreye tutturulur, sonra ikiye bölünür. Standard bir sigara makinası dakikada ortalama 1200 sigara hazırlayabilir. Bu makinalarda sigaraların yirmişerli paketli selofanlı hale gelmesi çok kısa sürede olur. Her sigarada tütünün gevşekliği ışınla kontrol edilerek, bütün sigaraların eşit olması sağlanır. Sigaranın asıl kısmı tütün olduğu için, dumanı nikotin ve katran ihtiva eder. Sigaranın katranını azaltmak için evvela kaliteli tütün seçilir. İmalat esnasında ise uzun ince ve filitreli olarak yapılır. Sigaranın yanan ucu ile ağız arasındaki mesafe ne kadar çoksa vücuda o kadar az nikotin gider.

Kuru tütünler yaşlardan fazla; hızlı çekenler yavaş çekenlerden fazla; ciğere çekenler dudak tiryakilerinden fazla nikotin alırlar. Türkiye’de sigara üretimi Tekel idaresi ve özel şirketler tarafından sürdürülmektedir. Tütün cinsine göre muhtelif isimler altında sigaralar vardır. Maltepe, Samsun, Silahlı Kuvvetler, Meltem, Bafra, Tokat, Bitlis, Yeni Harman, Tekel 2000 en çok satılan sigara türleridir. Sigara içilip içilmemesi Avrupa, Amerika ve bütün ülkelerde, çeşitli açılardan ele alınarak incelenmektedir. Amerika’da sigara içenlerin çoğunluğunun orta tabaka altındaki kişiler olduğu istatistik kayıtlarla tespit edilmiştir.

Amerika ve Avrupa şehirlerinde otobüs, tren ve uçaklarda sigara içenlerle içmeyenler ayrı yerlerde oturmakta, bunu sağlamak için kolay görülebilecek yerlere ikaz yazıları ve resimleri konulmaktadır. Sigara sarfiyatını azaltmak için ekonomik, eğitim ve sınırlama şeklinde tedbirler alınmaktadır. Osmanlılarda içilmeye başlandığı 17. yüzyıl başlarından günümüze kadar, tıbbi zararları yanında dini hükmünün ne olduğu hakkında pekçok şeyler söylenmiştir. Ülkemizde kapalı alanlarda sigara tüketilmesi yasaklanmıştır.

 

Tütün bağımlılığı nedir?

Sigara dünyada ve ülkemizde önemli bir halk sağlığı sorunudur ve yüksek oranda nikotin içerdiği için bağımlılık yapma potansiyeline sahiptir.

Sigara, nargile, pipo içme veya dumanının solunması zamanla kişide psikolojik ve fiziksel bağımlılık oluşturur. Tütün ürünlerinde 4000’den fazla kimyasal madde bulunmaktadır. Esas bağımlılık yapan madde nikotindir. Koklanarak burundan çekilen ya da çiğnenen dumansız tütünler de nikotin kadar yüksek düzeyde zehir içermektedir.

Yol açtığı sağlık sorunları

  • Kalp ve damar hastalıkları
  • Bronşların daralması sonucu akciğer rahatsızlıkları ve KOAH
  • Damarlarda tıkanma ve buna bağlı felç
  • Midede gastrit, ülser ve mide kanseri
  • Ciltte sararma, kırışıklık, cilt kanseri
  • Ağız kokusu ve dişlerde sararma
  • Gebelikte sigara içilmesi erken doğuma ve buna bağlı olarak çeşitli gelişim bozukluklarına, doğum sonrası ise sütün kesilmesine yol açar.

 

Sigarayı bıraktıktan sonra …

  • Sigarayı bıraktıktan 2 saat sonra nikotin vücudunuzu terk etmeye başlar.
  • 6 saat sonra kalp atış hızı ve kan basıncı düşmeye başlar.
  • 12 saat sonra sigara dumanından kaynaklanan zehirli karbonmonoksit kan dolaşımınızdan temizlenir ve ciğerlerinizin daha iyi çalışmasını sağlar.
  • 2 gün sonra tat ve koku duyularınız keskinleşir.
  • 2-12 hafta içinde kan dolaşımı iyileşir, bu da yürüme, koşma gibi fiziksel aktiviteleri kolaylaştırır.
  • 3-9 hafta sonra öksürme, nefes darlığı, hırıltı gibi problemler azalır ve akciğerleriniz güçlenir.
  • 5 yıl içinde kalp krizi riski yarı yarıya azalır.
  • 10 yıl sonra akciğer kanseri riski yarıya inerken kalp krizi riski hiç sigara içmemiş bir kişinin riskiyle aynı orana düşer.

Biliyor musunuz?

  • Dünyada her yıl 6 milyon kişi sigara sebebiyle hayatını kaybetmektedir. Bu sayı her 10 saniyede bir kişinin sigaradan ölmesi demektir.
  • Günde yaklaşık yarım paket sigara içen bir insan her gün beynine 300 nikotin vuruşu gönderiyor.

Bırakmak mümkün!

Sigara bırakma tedavisinde davranış danışmanlığı ve ilaç tedavisi büyük önem taşımaktadır. Ülkemizde pek çok hastanede Sigara Bırakma Poliklinikleri bulunmaktadır. Ayrıca özel sağlık kurumları da sigarayı bırakmaya yönelik ilaç ve psikolojik tedavi hizmeti vermektedir.

İlaç tedavisinin amacı, sigaranın bırakılmasını izleyen dönemde ortaya çıkan nikotin yoksunluğunu gidermektir. Bu ilaçlar doktor tarafından reçeteli olarak verilmektedir. Bunun dışında bir sağlık uzmanına başvurmadan satılan sigara bırakma ürünlerine itibar etmeyiniz.

Sigara içmenin ruhsal ve davranışsal yönleri olduğu da gözden kaçırılmamalıdır. Bu faktörler yeterince incelenmezse, nikotin yoksunluğu geçtikten sonra kişi tekrar sigaraya başlayabilir. Hastanın bağımlılık kriterlerine göre planlanan psikolojik tedavide baş etme becerileri, öfke kontrolü, aile görüşmesi, motivasyona yönelik çalışmalar ve değişik terapi yöntemleri uygulanmaktadır.

  • Bırakma tarihi belirleyin.
  • Çevrenizdeki kişilere sigarayı bırakmayı planladığınızı söyleyin.
  • Karşılaşabileceğiniz zorlukları kestirmeye çalışın ve plan yapın.
  • Çevrenizdeki bütün sigara, çakmak, kibrit ve kül tablalarını uzaklaştırın.
  • Bırakmanın yararlarını düşünün.
  • Yapacak, ilgilenecek yeni şeyler bulun.

 

Çocuğunuz sigara kullanıyorsa

  • Çocuğunuzu sigara içerken yakaladığınızda zarar vermeden sadece elindeki paketi alın ve sigara içilmemesi ile ilgili ev ya da okul kurallarını hatırlatın.
  • Sigara ile her yakaladığınızda aynı tepkiyi verin. Önemli olan tutarlı tepkiler vermektir. Sınırlarınız net olsun.
  • Kurallara siz de uyun, çocuklar sizi sigara içerken görmemeli.
  • Nasihat dilini kullanmadan sigaranın etkileri hakkında konuşun. Doğru bilgileri öğrenmesini sağlayın.

 

Risk faktörleri

  • Nikotin yüksek oranda bağımlılık yapıcıdır.
  • Bırakmaya çalışan içicilerin en az yarısında önemli oranda yoksunluk semptomları ortaya çıkar.
  • Kullanıcılar sigarasız bir hayatı hayal etmekte zorlanırlar. Bazı kullanıcılar tek başlarına yardımsız bırakabileceklerini düşünürler.
  • Bazı kullanıcılar olumsuz duygularla baş etme stratejileriyle ilgili sınırlı birikime sahiptir ya da sigarayı bırakmanın çok kolay olduğunu, dolayısıyla bununla uğraşmaya gerek olmadığını düşünürler.

 

 

Pasif İçicilik

Pasif içici, sigara kullanmayan ama sigara dumanına maruz kalan kişidir. Pasif içici olmanın etkileri sigara dumanına maruz kalmanın zamanı, yoğunluğu ve sıklığına göre değişmekle beraber her yıl milyonlarca insan sigaranın neden olduğu hastalıklar nedeni ile ölmektedir.

  • Tütün dumanına maruz kalmak kanser, kalp hastalıkları ve KOAH gibi birçok hastalığa neden olmaktadır.
  • Çocuklar tütün dumanının zararlı etkilerine karşı çok daha hassastırlar.
  • Tütün dumanına sadece 30 dakika bile maruz kalmak, uzun süreli sigara kullanıcılarında beliren fiziksel etkileri ortaya çıkarmaktadır.

 

admin Yazar